Przejdź do treści
6
Przejdź do stopki

Enkonduko

Treść

Tiu chi projekto celas kompili diverslingvajn listojn de vortoj kaj frazoj utilaj dum vojagxo. La mini    vortaretoj povas ankau esti helpemaj dum esperantaj kongresoj, renkontoj ktp.

El la flughavena taglibro
                     Vortoj, kiuj savas la vivon.
 
Kiomfoje mi anoncas ion tra flughavenaj megafonoj dirante la vorton Vankuver, anstataŭ la belegan havenon ĉe Pacifiko, al kiu mi estas ofte invitata de miaj ĉeĥaj kaj kanadaj amikoj Esperantistoj, mi vidas la tragedion, kiu okazis tie la 14-an de oktobro 2007.
La tragedio estas neimagebla en la 21-a jarcento, en la tempo kiam  kontraŭ 1 cendo oni povas telefoni el Kanado al Eŭropo kaj  klarigi lingvajn malkomprenojn. Ofte vokata por traduki, mi povas imagi kio kaŭzis la morton, aŭ pli precize mortigon de la senkulpa pasaĝero - nur pro tio, ke mankis al li kelkaj vortoj de komuna lingvo.
Ĉiu pasaĝero,(precipe kiu timas flugi per aviadilo), kondutanta maltrankvile, povas por atentema policisto ŝajni suspektinda, esti eĉ teroristo.
Roberto Dziekanski antaŭ la vojaĝo ĉesis fumi cigaredojn, por kontentigi sian patrinon.. Pro tio li estis maltrankvila, ŝvitis, sentis varmegon, kio estas videbla sur la filmo.
Polico pli ofte senkulpigas la oficiston, kredas liajn suspektojn, supozojn ol kredas al pasaĝero, precipe, kiam ili ne povas interkompreniĝi kun li en iu ajn lingvo.
Grekon, Polon aŭ Italon kiu svingas per manoj, parolas laude, ne diras "mi petas, mi dankas" oni tuj taksas lin kiel agresan, danĝeran ulon. Se de li oni sentas alkoholon, trinkitan eĉ post surterigo, polico lin devas "pacigi".
Krom tio ekzistas malbona, solidareco de funkciuloj precipe inter security gardistoj. En la kazo de Roberto Dziekanski estis kelkaj malfeliĉaj elementoj.
Lia patrino loĝanta konstante en Kanado, alveturis al la flughaveno en ĝusta tempo. Tamen la filo, kiu antaŭe neniam flugis per aviadilo, estis certa, ke ŝi atendos lin en bagaĝa salo. Tio estas neebla, neniu povas tien eniri. (en Usono oni povas)
La filo atendis kelkajn horojn en la bagaĝa salo, granda tiom, kiom sporta stadiono, en kiu oni ne bone aŭdas anoncojn - diratajn  nur en la angla, aŭ franca lingvoj. La slava nomo Dziekanski ofte povas esti nekompreneble prononcata. Kelkajn minutojn antaŭ la morto Roberto provis eliri el la salo kaj reveni, sed la aŭtomata pordo funkcias nur unudirekton. Li volis malfermi ĝin per forto, kion filmis virino volanta helpi al li. Ŝi poste kuraĝe raportis tion en televido atestante kontraŭ polico.
Mi ne scias kiel funkcias tie la flughavena informado. Eble ĝi ne egzistas, aŭ nur nokte ne funkcias. Certe pli malbone ol en Heathrow en Londono, kie oni informas en multaj lingvoj, estas akireblaj vortaroj, telefonoj, interreto ktp. (Por felichuloj kiel mi egzistas ankau kontakto kun reto de Esperantistoj pretaj alveni, helpi en tradukado, senpage). Tiel ili agas sur la tuta mondo. Kial do okazis, ke neniu el la flughavena personaro ne divenis, ke Dziekanski estas polo, ne ruso, ke li alveturis al familio ( pole: familia) havas adreson (pole:adres), telefonon (telefon) kaj kontakton (kontakt)
La patrino kaj la filo estis en distanco de dek kaj kelkaj metroj, dividitaj nur per muro de la bagaĝa salo. Post kelkaj horoj de serĉado, ĉe indiferento de oficistoj la patrino forveturis al sia hejmo. Vespere ŝia filo trovita en malplena salo estis ree kontrolata (pasporto, bagaĝo). Mi supozas, ke li timis eblan deporton al Pollando, pensis pri kostoj, jaroj de atendado por ricevi vizon, pri ruza demandado, humiligo.
Ĉio ĉi kaŭzas nervozecon, la homo protestas, krias, ŝovas seĝojn, komputilon, ne komprenas kial neniu volas helpi al li. Li krias "policja" esperante, ke ĝi helpos al li.
Gardistoj vokas policon informante, ke la pasaĝero estas agresa, danĝera. La polico kvarfoje "pacigas" la homon per paralizilo kun mortiga forto 50 mil de voltoj Krome oni batas lin kvar fojojn per batilo Oni batas lin plu, malgraŭ, ke li estas faligata, senforta pro doloro, ne krias, mortanta.sub pezo de tri grandegaj policistoj.
Kiu ne kredas, tiu rigardu amatorajn filmojn en interreto de aliaj pasaĝeroj. La polico volis kaŝi la aferon.
Ĉiu el ni povus esti tia damaĝito. Polico tre ofte agas rutine laŭ diraĵo: "kial per vortfluo, se oni povas per ŝoko" – Why talk if you can shock. - La praviga vorto por tia konduto estas - terorismo.
Se Dziekanski havus ĉe si folion kun personaj detaloj, li evitus la morton.(nomo, persona nomo, adreso kaj telefono de lia patrino, telefono de iu en Pollando parolanta angle,...k.t.p)
Mi proponis tian folion en LOT kaj, British Airways, kiel aldonaĵon al bileto, sed ĉiam oni traktis min kiel fantaziulinon , kiu ion nebezonan babiladas.
Iu pasaĝerino diris al mi, ke sekvan fojon flugos el Varsovio al Argentino ne tra Londono, sed tra Moskvo, ĉar tie ŝi estos komprenata.
Jen kelkaj vortoj similaj en multaj lingvoj kaj Esperanto, kiuj savus Roberton : kontakto, problemo, adreso, telefono, familio, kontrolo, pasporto, vizo, bagaĝo, doktoro, ambasado, konsulo, Polish, helpo, SOS
 
Al la patrino
 
Eble vi reakiros lin en sonĝo
           en malĝoja de brakoj malpleno
Eble dum tagiĝo sen doloro
           alportos lin bona anĝelo
Kaj eble la filo al vi flustros
          -Vidu, ni tamen kune estas
           ĉe pordo de floranta paradizo
           nur disigitaj per sonĝo,
           vi en via, mi en mia esto
Malgraŭ, ke mi timis aerspacon
           hodiaŭ jam proprajn havas flugilojn
           sur la aŭroraj radioj...
Ĉu vi tion sentas?...
                  mi vin cent foje kisas
 
Krystyna Dulak-Kulej decembro 2007 Londono
   

Lingvasos


Dank al gxis nuna kunlaboro de esperantaj volontuloj oni ankau povas trovi diverslingvan materialon en Parto polish/Polski – cxefe por Poloj kaj Parto English/Angielski – por la angle parolanta homaro

.
Mi kompreneble sercxas pliajn volontulojn por fari la projekton vere multelingva kaj dankegas   por la kontribuo
al samideanoj: Edward Kozyra, Danuta Kowalska, Kanjo Kanev, Vlodek Korcz, Danko Matkovic, Nikolaj Penchukov, Valdi Lipowicz, Francis Soghomonian, Hori Yasuo (Japanujo)

Krystyna Kulej
 
 
 
 
 
                                ...................................................................................................................................................
 
397